Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Rozumiem

Dołącz do nas na Facebooku

Europejskie Stowarzyszenie Promocji Aktywności Ruchowej 50+

English

1% KRS 0000262753

PO CO DO PARKU (I)
a A

Tradycja i współczesność wypoczynku na parkach miejskich

Prof. dr hab. inż. architekt Anna Pawlikowska-Piechotka
Wydział Turystyki i Rekreacji AWF Warszawa
Wydział Architektury Politechnika Warszawska

Parkiem miejskim powszechnie nazywamy duży ogród publiczny, najczęściej o kompozycji zieleni naśladującej naturalny krajobraz, wyposażony w alejki spacerowe i miejsca wypoczynku, tereny gier sportowych i place zabaw dla dzieci. Park miejski jest przeznaczony dla różnych grup społecznych i zróżnicowanych potrzeb mieszkańców, dlatego powinien być urządzony zarówno pod kątem aktywnej rekreacji jak i spokojnego wypoczynku. Parki zajmują powierzchnię od kilku do kilkuset hektarów gruntu, mogą być współcześnie zakładane lub mieć wielowiekowe nawet tradycje historyczne. Parki, które mają walory zabytkowe i szczególne znaczenie dla tożsamości miasta, są najczęściej wpisywane do rejestru zabytków i obejmowane ochroną konserwatorską. Wyróżniamy też parki miejskie o szczególnej funkcji, jak na przykład parki zdrojowe położone w uzdrowiskach.

Odpowiednio przygotowane i zagospodarowane, dostępne dla lokalnej społeczności tereny zielone, są już od czasów antycznych uznawane za najbardziej pożądane miejsca dla wypoczynku mieszkańców. Europejscy lekarze i urbaniści od ponad dwóch tysięcy lat zalecają aby, rezerwa terenu w pobliżu miejsca zamieszkania przeznaczona dla sportu i wypoczynku była oczywistym standardem, wynikającym z regulacji prawnych. Obecnie zaleca się rezerwować w każdym zespole mieszkaniowym tereny otwarte z przeznaczeniem na sport i rekreację o odpowiedniej powierzchni i atrakcyjnym programie, proporcjonalnie do ilości mieszkańców, ze zwróceniem uwagi na skład demograficzny (osoby starsze, młodzież, młode rodziny z małymi dziećmi) i zainteresowanie konkretnymi formami aktywnego wypoczynku. Zgodnie z prawem obowiązującym w Polsce, tereny zieleni miejskiej i ich infrastruktura powinny być w pełni dostępne dla osób niepełnosprawnych. Zalecany przez lekarzy, ekologów i urbanistów wskaźnik to zapewnienie około 40 m2 terenów zieleni na jednego mieszkańca miasta.

Korzyści wypoczynku w parkach miejskich
Wypoczynek aktywny na terenach zielonych jest zalecany z uwagi na wysoką jakość środowiska wolnego od zanieczyszczeń (pyłów i gazów w powietrzu atmosferycznym), zapewniającego komfort ciszy i izolacji od hałasów komunikacyjnych i zgiełku miejskiego. Parki miejskie są ponadto „wizytówkami” miast, są najczęściej niezwykle zadbane i estetyczne, są to miejsca nierzadko o cennej tradycji historycznej, wpisane w dzieje miasta i mieszkańców, uwieczniane na rodzinnych fotografiach. Bogata szata roślinna, obecność wielu gatunków ptaków, kontakt z małymi zwierzętami (wiewiórki), zabytkowe budowle, pomniki i fontanny – sprawiają radość i satysfakcję jaką daje kontakt ze światem przyrody i kultury. Podejmowanie aktywności fizycznych w pięknym i zdrowym dla naszego organizmu otoczeniu – wzmacnia ich dobroczynne działanie, sprzyja odnowienie naszych sił fizycznych i psychicznych, odreagowanie stresu jest pełniejsze. Ponadto tereny zielni miejskiej są przestrzenią publiczną, demokratyczną i wszyscy mieszkańcy mają tam prawo wstępu. Spacer do parku jest zatem znakomitą okazją do integracji społecznej, udziału w imprezach sportowych i kulturalnych, podejmowania wspólnych działań, sposobnością nawiązania, rozbudowania i zacieśnienia kontaktów towarzyskich.  

Przygotowanie parków do aktywnego wypoczynku
Sposób urządzenia terenów rekreacji zmienia się nieustająco na przestrzeni wieków wraz ze zmianami społeczeństwa, jego kondycją ekonomiczną, jest zależny od mody, demografii, ulubionych form aktywnego wypoczynku i stylu życia. Czynniki determinujące takie wybory są wielorakie, wynikające zarówno z indywidualnych uwarunkowań: wiek, stan zdrowia, wykształcenie, zajęcia zawodowe, płeć, charakter, kreatywność, sytuacja materialna i rodzinna, zainteresowania, zdolności i upodobania, środowisko społeczne i zawodowe, sposób wychowania, tradycje rodzinne i zwyczaje, styl życia; jak i warunków zewnętrznych, środowiskowych: miejsce zamieszkania, tereny rekreacji i sposób ich urządzenia i zarządzania, dostępność terenów rekreacji, stopień bezpieczeństwa publicznego, koszty związane z uczestnictwem w zajęciach sportowych lub rekreacyjnych, warunki pogodowe i klimatyczne, sytuacja gospodarcza, moda na określony styl życia.

Na terenach zielonych można spokojnie wypoczywać spacerując samotnie lub z bliskimi, wyprowadzając psa, czytając, rozmawiając lub obserwując ptaki. Można podejmować aktywności fizyczne w ciągu całego roku: uprawiać jogę i inne ćwiczenia,  biegi, łucznictwo, grę w kule i kręgle, mini golfa, jazdę na rowerze lub  wrotkach, jeździectwo, nordic walking, grać w tenisa ziemnego lub stołowego, badmintona, gry zespołowe (koszykówka, siatkówka), pływać w wodach otwartych, uprawiać sporty wodne, doskonalić „triki” na desko- rolce lub korzystać z „zielonych siłowni”. Zimą dodatkowo jeździć na łyżwach, saneczkach, nartach, uprawiać narciarskie wędrówki. Część tych aktywności nie wymaga specjalistycznych urządzeń, ale zawsze tereny zieleni powinny mieć wytyczone ścieżki spacerowe (dodatkowo: do jazdy rowerowej, na wrotkach, konnej), zadbaną zieleń i bezpieczne miejsca wypoczynku: ławeczki, kosze na śmieci (z możliwością segregacji odpadów), oświetlenie oraz toalety. W pobliżu wejścia do parku powinien znajdować się parking (z wyznaczonym stanowiskiem dedykowanym osobie niepełnosprawnej) oraz przystanki komunikacji publicznej. Jeżeli na terenie parku miejskiego jest urządzony plac zabaw dla dzieci powinien być wygrodzony i spełniać standardy wymagane w Polsce odrębnymi przepisami. 

W kwestii szczegółów programowych terenów sportu i wypoczynku, pożądanych urządzeń i obiektów - odpowiedzi jednej, w formie uniwersalnej rekomendacji być nie może: po pierwsze mamy do czynienia z różnymi uwarunkowaniami terenowymi i możliwościami realizacji planowanych inwestycji, po drugie każda społeczność jest inna,  ma inny styl życia, upodobania i oczekiwania od programu terenów sportu i wypoczynku. Ponadto, o czym należy pamiętać, nasze społeczeństwo nieustająco się zmienia, pojawiają się nowe potrzeby w zakresie aktywnego wypoczynki i nowe oczekiwania odnośnie infrastruktury terenów zielonych. Zatem  należy stale wprowadzać do parków miejskich ulepszenia i zmiany modernizacyjne, dzięki którym będą pełniej tym oczekiwaniom odpowiadać.

Warszawa, 04.12.2015

Literatura uzupełniająca:

Anna Pawlikowska – Piechotka: „Europejskie tradycje rekreacji w mieście”, Wydawnictwo AWF Warszawa, Warszawa 2012, (rozdział „Parki miejskie”, strony: 95-109)

Anna Pawlikowska – Piechotka: „Turystyka i wypoczynek w zabytkowych parkach Warszawy”, Wydawnictwo Novae Res, Gdynia 2010

W przygotowaniu:

Anna Pawlikowska – Piechotka: „Przestrzeń sportu, rekreacji i turystyki bez barier” Wydawnictwo AWF Warszawa 2016, (rozdział „Tereny rekreacji bez barier funkcjonalnych. Parki miejskie”)
 
Cykl tekstów "Po co do PARKu?" powstał w ramach projektu PARK współfinansowanego ze środków ASOS 2014-2020.